Bizi takip edin
Bizi takip edin

‘Büyük durgunluk’ bitiyor mu?

11.1.2018 08:13:42
<p><span class="large"><em>&ldquo;Tarih en belirsiz d&ouml;nemdir, &ccedil;&uuml;nk&uuml; her g&uuml;n yeniden yazılır.&rdquo;&nbsp;</em></span><br /><span class="large">Yılın ilk haftasında gelen ekonomik yorumlar bu deyimi anımsatıyor. Bu yorumlarda ekonomik b&uuml;y&uuml;me verilerine, borsa indekslerine bakanlar,&nbsp;<em>&ldquo;uzun durgunluğun&rdquo;&nbsp;</em>kimilerine g&ouml;re 2010&rsquo;da, kimilerine g&ouml;re de 2016&rsquo;da bitmiş olduğunu a&ccedil;ıklıyorlar: &ldquo;<strong><em>yakın tarihin en uzun ekonomik toparlanma d&ouml;nemi momentum kazanıyo</em></strong>r&rdquo;muş.&nbsp;</span><br /><span class="large">&nbsp;</span><br /><span class="large"><strong>Ya kredi olmasaydı</strong>&nbsp;</span><br /><span class="large">Bu&nbsp;<em>&ldquo;olumlu&rdquo;&nbsp;</em>verilerin başında, borsa indekslerindeki,&nbsp;<strong>Dow Jones&rsquo;u&nbsp;</strong>25.000 d&uuml;zeyine kadar iten canlılık geliyor. Ancak, genelde aşırı iyimserliğiyle bilinen&nbsp;<strong><em>The Economist,&nbsp;</em></strong>ABD mali piyasalarındaki yıllık ortalama k&acirc;r haddinin y&uuml;zde&nbsp;</span><br /><span class="large">32.4 &ccedil;ıkmasına bakarak kaygılanıyor. Bu orana, bir kez 1929 Eyl&uuml;l&rsquo;&uuml;nde (&ccedil;&ouml;k&uuml;şten bir ay &ouml;nce), bir de 1990&rsquo;ların sonunda internet şirketlerinin hisselerindeki balon patlamadan az &ouml;nce ulaşıldığına dikkat &ccedil;ekiyor.&nbsp;<strong>Bank of&nbsp;</strong><strong><em>America-Merrill Lynch</em></strong>&rsquo;in fon y&ouml;neticileri arasında yaptığı son araştırmaya katılanların y&uuml;zde 45&rsquo;i borsanın; y&uuml;zde 83&rsquo;&uuml; de hazine bonolarının aşırı değerli olduğunu d&uuml;ş&uuml;yormuş.&nbsp;<strong><em>Financial Times</em></strong>&rsquo;dan&nbsp;<strong>Gavin Davies&nbsp;</strong>de bu&nbsp;<em>&ldquo;uzun toparlanma&rdquo;&nbsp;</em>izlenimini yaratan verilerin devrevi ve ge&ccedil;ici bir durum olabileceğini d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yor. Finansal piyasaların en b&uuml;y&uuml;k oyuncularından,&nbsp;<strong>Citigroup, Pacific Investment Management Co.&nbsp;</strong>ve&nbsp;<strong>Pimco&nbsp;</strong>da m&uuml;şterilerini, d&uuml;nya ekonomisinin geleceğine ilişkin kaygı duymaya devam etmek i&ccedil;in h&acirc;l&acirc; yeterli neden olduğu konusunda uyarıyor.&nbsp;</span><br /><span class="large">Prof.&nbsp;<strong>James Galbraith&nbsp;</strong>de son b&uuml;y&uuml;me oranlarının t&uuml;ketici talebinin g&uuml;c&uuml;nden, Dow Jones&rsquo;daki dramatik artışların da şirketlerin, d&uuml;ş&uuml;k faiz, mali genişleme ortamında eriştikleri fonları kendi hisselerini satın almakta kullanmalarından kaynaklandığını d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yor. T&uuml;ketim harcamalarına dayalı b&uuml;y&uuml;menin s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lemeyeceğini vurgulayan Galbraith, prod&uuml;ktivite ve &ouml;zel sekt&ouml;r yatırım artış oranlarının h&acirc;l&acirc; &ccedil;ok d&uuml;ş&uuml;k olduğuna dikkat &ccedil;ekiyor.&nbsp;</span><br /><span class="large">D&uuml;nya ekonomisinde toplam bor&ccedil; stokunun 2016-2017 d&ouml;neminde 16 trilyon daha artarak, 233 trilyona ulaşmış olması da,&nbsp;<em>&ldquo;b&uuml;y&uuml;k durgunluk&rdquo;&nbsp;</em>bitiyor izlenimini veren olguların bu b&uuml;y&uuml;k bor&ccedil; dağının &uuml;zerinde şekillendiğini d&uuml;ş&uuml;nd&uuml;r&uuml;yor. Global t&uuml;rev piyasalarının (spek&uuml;lasyon ara&ccedil;larının) toplam hacmi de h&acirc;l&acirc;, bir hesaba g&ouml;re 600 trilyon dolar, bir başkasına g&ouml;re 1.2 katrilyon dolar d&uuml;zeyinde...&nbsp;</span><br /><span class="large">Şimdi, merkez bankaları mali genişleme d&ouml;nemine son vermek isterken,&nbsp;<strong>The Economist</strong>&rsquo;in deyimiyle &ldquo;<strong>d&uuml;nya ekonomisini tatsız s&uuml;rprizler bekliyor olabilir</strong>&rdquo;. Bu y&uuml;zden olacak Atlanta Fed başkanı da pazartesi g&uuml;n&uuml;, mali genişlemeden &ccedil;ıkışın &ccedil;ok yavaş ve dikkatli bir bi&ccedil;imde ilerlemesi gerektiğini s&ouml;yl&uuml;yordu.&nbsp;</span><br /><span class="large">&nbsp;</span><br /><span class="large"><strong>Teoriye d&ouml;nersek</strong>&nbsp;</span><br /><span class="large">Bir sermaye birikim rejimi t&uuml;kendiğinde, k&acirc;rlar d&uuml;şerken sermaye, birikim s&uuml;recini, bir taraftan yeni avlanma&nbsp;<em>&ldquo;alanlarına&rdquo;</em>, diğer taraftan da krediye ve giderek spek&uuml;lasyona, sanal (fiktif) yatırım ara&ccedil;larına y&ouml;nelerek s&uuml;rd&uuml;rmeye &ccedil;alışır. Bu sırada, bazen ekonomik b&uuml;y&uuml;mede g&ouml;r&uuml;len toparlanmalar, krizin aşılmasına değil &ouml;telenerek y&ouml;netilmesine ilişkindir.&nbsp;</span><br /><span class="large">Krizden &ccedil;ıkışın ilk işareti b&uuml;y&uuml;k bor&ccedil; y&uuml;k&uuml;n&uuml;n ve spek&uuml;latif balonların temizlenmesi, ikincisi de yeni bir sermaye birikim modelinin doğmaya başlamasıdır. Bu iki s&uuml;re&ccedil; başlamış olsa bile bir 3. s&uuml;re&ccedil; daha var.&nbsp;</span><br /><span class="large"><strong>Keynes</strong>, 1932&rsquo;de yazarken&nbsp;<em>&ldquo;bu kez ucuz para d&ouml;neminin uzun durgunluktan &ccedil;ıkmaya yeteceğinden emin değilim... yeni yatırımları teşvik etmek i&ccedil;in devlet m&uuml;dahalesi gerekecek... Eskiden bu ancak savaş d&ouml;nemlerinde ger&ccedil;ekleşirdi.... Ge&ccedil;mişte, sık sık bizi durgunluktan &ccedil;ıkarması i&ccedil;in bir savaşı beklemek zorunda kaldık...</em>&rdquo; diyor, bu kez&nbsp;<strong>işbirliğinin, d&uuml;zen kurucu iradenin&nbsp;</strong>&ouml;ne &ccedil;ıkmasını umut ediyordu. Ne yazık ki, ekonomik s&uuml;re&ccedil;lerin zamanı ile siyasi s&uuml;re&ccedil;lerin zamanı &ccedil;oğu kez birbiriyle uyumlu olmuyor.&nbsp;</span><br /><span class="large"><strong>Martin Wolf</strong>&rsquo;un&nbsp;<strong><em>Financial Times</em></strong>&rsquo;daki&nbsp;<strong><em>&ldquo;D&uuml;nya ekonomisi iyileşiyor ama jeo-politik durum h&acirc;l&acirc; gergin&rdquo;&nbsp;</em></strong>saptamasıyla başlayan&nbsp;<strong><em>&ldquo;Yeni d&uuml;nya d&uuml;zensizliği ve par&ccedil;alanmış Batı&rdquo;&nbsp;</em></strong>başlıklı yorumu tam da bu durumu yansıtıyor.&nbsp;</span><br /><span class="large">Bence,&nbsp;<strong>bu kapitalizm bu krizden &ccedil;ıkamaz</strong>! Başka bir kapitalizm ya da kapitalizmden başka bir şey gerekiyor. İkisi de şimdilik ufukta g&ouml;r&uuml;nm&uuml;yor.</span></p> <p>&nbsp;</p> <p><span class="large">Ergin Yıldızoğlu - Cumhuriyet</span></p>