Bizi takip edin
Bizi takip edin

BM: Batı sonrası dünyasının doğuşu

8.10.2018 17:58:59
<p><strong><em>Aralarında Fransa&rsquo;nın da yer aldığı bir&ccedil;ok devlet Beyaz Saray&rsquo;dakinin y&ouml;ntemlerini kınarken, Rusya Batı ittifakının analizine girişti. Moskova&rsquo;ya g&ouml;re, bug&uuml;n tanık olduğumuz sorunların b&uuml;y&uuml;k &ccedil;oğunluğu, eski s&ouml;m&uuml;rgeci g&uuml;&ccedil;lerin ne pahasına olursa olsun d&uuml;nyanın geri kalanı &uuml;zerindeki hakimiyetlerini koruma iradesinden kaynaklanmaktadır. Bu sorunları aşmak &uuml;zere, g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir koalisyon g&uuml;n ışığına &ccedil;ıktı.</em></strong></p> <p>G&ouml;r&uuml;nenin aksine, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda Devlet ve h&uuml;k&uuml;met başkanlarının ya da Dışişleri Bakanlarının ge&ccedil;it t&ouml;reni işe yaramaz değildi. Ger&ccedil;i bunların bir&ccedil;oğunun s&ouml;yleyecek &ccedil;ok s&ouml;z&uuml; olmadığı i&ccedil;in, BM&rsquo;nin kayıtsızlığını kınayarak ve hukuka uyulması &ccedil;ağrısında bulunarak daha &ccedil;ok kendi i&ccedil; kamuoyuna y&ouml;nelik konuşmalar yaptılar. Ama bir&ccedil;ok konuşmacı tartışmanın &ouml;z&uuml;ne değindi: devletler arasındaki ihtilaflar nasıl &ccedil;&ouml;z&uuml;lebilir ve barış nasıl g&uuml;vence altına alınabilir?</p> <p>İlk &uuml;&ccedil; g&uuml;ne, Donald Trump&rsquo;ın (ABD) konuşması ve Emmanuel Macron (Fransa) ve Hasan Ruhani&rsquo;nin (İran) buna verdiği yanıtlar damgasını vurdu. Ama b&uuml;t&uuml;n bu sorunsal, d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; g&uuml;n Batı sonrası d&uuml;nya haritasını ortaya koyan Sergey Lavrov&rsquo;un (Rusya) konuşması sırasında parampar&ccedil;a oldu.</p> <p><strong>Donald Trump&rsquo;a g&ouml;re d&uuml;nyadaki y&ouml;n değişikliği</strong></p> <p>Genelde konuşmalarını fazlasıyla m&uuml;sveddelerden ger&ccedil;ekleştiren Başkan Trump bu kez &uuml;zerinde &ccedil;ok &ccedil;alışılmış bir metin hazırlamıştı . &Ouml;ncellerinden farklı bir şekilde, &laquo; y&ouml;netişim, denetim ve uluslararası tahakk&uuml;m &raquo;&rsquo;den daha &ccedil;ok &laquo; bağımsızlık ve işbirliğine &raquo; (bir başka deyimle &laquo; Amerikan İmparatorluğu &raquo;&rsquo;nunkinden daha &ccedil;ok kendi ulusal &ccedil;ıkarlarına) &ouml;ncelik vereceğini belirtti. S&ouml;zlerine sistemle ilgili ger&ccedil;ekleştirdiği yeniden d&uuml;zenlemeleri sıralayarak devam etti.</p> <p>&ndash; ABD, &Ccedil;in&rsquo;e karşı ticari savaş ilan etmemiştir ama &ouml;demeler dengesini d&uuml;zeltmekle meşguld&uuml;r. Eşzamanlı olarak, enerji alanındaki konumlarının da kanıtladığı gibi serbest ticaret &uuml;zerine kurulu uluslararası pazarı onarmayı denemektedir. B&uuml;y&uuml;k hidrokarb&uuml;r ihracat&ccedil;ısı haline gelmiştir ve dolayısıyla fiyatların y&uuml;ksek olması yararınadır, ama h&uuml;k&uuml;metlerarası bir kartel olan OPEP&rsquo;in varlığına itiraz etmektedir ve fiyatların daha d&uuml;ş&uuml;k olmasından yanadır.</p> <p>&ndash; Başta İnsan Hakları Konseyi, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve UNRWA olmak &uuml;zere k&uuml;reselleşmenin &uuml;r&uuml;n&uuml; yapılara ve anlaşmalara karşı &ccedil;ıkmaktadır (yani Beyaz Saray&rsquo;ın bakış a&ccedil;ısıyla ulus&ouml;tesi mali emperyalizmin). Burada tabi ki ne işkencenin (Oğul George Bush d&ouml;neminde meşrulaştırılan) ya da su&ccedil;un savunulması, ne de Filistinlilerin a&ccedil; bırakılması değil ama başka ama&ccedil;lara ulaşmak i&ccedil;in hedeflerini ara&ccedil;sallaştıran &ouml;rg&uuml;tlerin etkinliğinin yok edilmesi s&ouml;z konusudur.</p> <p>&ndash; Latin Amerika&rsquo;dan ABD&rsquo;ye ve bizzat G&uuml;ney Amerika kıtasının i&ccedil;lerine y&ouml;nelik g&ouml;&ccedil;lerle ilgili olarak, sorunu k&ouml;k&uuml;nden &ccedil;&ouml;zerek sonlandırmak niyetindedir. Beyaz Saray i&ccedil;in sorun başta Alena olmak &uuml;zere k&uuml;reselleşme anlaşmalarıyla dayatılan kurallardan kaynaklanmaktadır. Başkan Trump bu ama&ccedil;la Meksika ile ihracatı Meksikalı iş&ccedil;ilerin sosyal haklarına saygıya bağlayan yeni bir anlaşma m&uuml;zakere etmiştir. Başlangı&ccedil;taki Monroe doktrinine geri d&ouml;nme niyetindedir: &ccedil;okuluslu şirketler kıtanın y&ouml;netişimine artık m&uuml;dahil olamayacaklardır.</p> <p>Monroe doktrinine yapılan g&ouml;nderme, bu ifade XXnci y&uuml;zyılın başlangıcındaki ABD s&ouml;m&uuml;rgeciliğini fazlasıyla akla getirdiği i&ccedil;in bir a&ccedil;ıklamayı hak etmektedir. Donald Trump, &ccedil;ok tartışmalı iki şahsiyetin dış politikasının hayranıdır: Başkan Andrew Jackson (1829-1837) ve Başkan Richard Nixon (1969-1974). Monroe Doktrini (1823), Florida İspanyol kolonisinde General Jackson&rsquo;ın m&uuml;dahalesi sırasında geliştirilmiştir. O d&ouml;nem James Monroe, Amerikan kıtasını Avrupa emperyalizminden korumak istiyordu. Bu, &laquo; iyi duyguların &ccedil;ağı &raquo; idi. Dolayısıyla Avrupalıların Amerika&rsquo;ya m&uuml;dahalelerine son vermeleri durumunda ABD&rsquo;nin Avrupa&rsquo;ya m&uuml;dahale etmeyeceği taahh&uuml;d&uuml;nde bulunur. Bunun &uuml;zerinden &uuml;&ccedil; &ccedil;eyrek y&uuml;zyıl ge&ccedil;tikten sonra Theodore Roosevelt (1901-1909) ile birlikte, Monroe Doktrini, Latin Amerika &uuml;zerindeki ABD emperyalizminin paravanı işlevi g&ouml;r&uuml;r.</p> <p>Eski d&uuml;nyanın Emmanuel Macron ve Hasan Ruhani tarafından savunulması</p> <p>Rollerin ilgin&ccedil; bir şekilde tersy&uuml;z olmasıyla Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ABD&rsquo;nin Charles De Gaulle&rsquo;&uuml; olarak tanımlayabileceğimiz Donald Trump karşısına Avrupalı Barack Obama olarak &ccedil;ıktı. Olduk&ccedil;a tuhaf bir &ccedil;ok taraflılığı savunma tarzıyla, &laquo; Paris Anlaşmasına uymayan s&uuml;per g&uuml;&ccedil;lerle artık ticaret anlaşması imzalamayalım &raquo; (dolayısıyla ABD ile) ifadesiyle ona simgesel olarak savaş ilan etti.</p> <p>Fransız Cumhurbaşkanı s&ouml;zlerine Donald Trump&rsquo;ın &ouml;rt&uuml;l&uuml; tespitiyle başladı: bug&uuml;nk&uuml; &laquo; Vestfalya liberal d&uuml;zeninin &raquo; krizi. Yani ekonomik k&uuml;reselleşmeyle sarsılan ABD&rsquo;nin krizi. Ancak Beyaz Saray&rsquo;ın &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml;ne daha iyi muhalefet edebilmek i&ccedil;in bunu &laquo; en g&uuml;&ccedil;l&uuml;n&uuml;n yasası &raquo; olarak niteledi. Dolayısıyla &laquo; ilki egemenliklere, yasalarımızın temellerine saygı, ikincisi b&ouml;lgesel işbirliklerinin pekiştirilmesi ve &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml;s&uuml; daha sağlam uluslararası teminatların getirilmesi olmak &uuml;zere, &uuml;&ccedil; ilke &ccedil;evresinde oluşan &raquo; Fransız &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml;n&uuml; &ouml;vd&uuml;.</p> <p>Ardından lirik bir y&uuml;celtme ile sonlanmak &uuml;zere s&ouml;ylemini değiştirdi. Emmanuel Macron şizofreni sınırında olan &ccedil;ocukluk ikiy&uuml;zl&uuml;l&uuml;ğ&uuml; talimi yaptı.</p> <p>&ndash; &laquo; Egemenliklere saygı &raquo;&rsquo;ya &ouml;rnek olarak, bir yandan Devlet Başkanı Esad&rsquo;a yurttaşlarının oylarına aday olmayı yasaklarken, diğer yandan &uuml;lkenin kimin tarafından y&ouml;netileceğine karar vermek i&ccedil;in &laquo; kendini Suriye halkının yerine ikame &raquo; etmeme &ccedil;ağrısında bulundu&hellip;</p> <p>&ndash; &laquo; B&ouml;lgesel işbirlikleri &raquo; konusunda, Fransa&rsquo;nın Sahel b&ouml;lgesinde y&uuml;r&uuml;tt&uuml;ğ&uuml; ter&ouml;rle m&uuml;cadele harekatına Afrika Birliği&rsquo;nin verdiği desteği &ouml;rnek g&ouml;sterdi. Ancak bu harekat ger&ccedil;ekte, AfriCom tarafından y&ouml;netilen ve ABD Ordusunun hava kuvvetleri b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml; bizzat &uuml;stlendiği daha geniş bir planın yalnızca kara b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml; oluşturmaktadır. Afrika Birliği&rsquo;nin kendine ait ordusu yoktur, sadece bir s&ouml;m&uuml;rgeci harekatı meşrulaştırmak i&ccedil;in buna m&uuml;dahildir. &Uuml;stelik Fransız Cumhurbaşkanının s&ouml;z&uuml;n&uuml; ettiği, Sahel b&ouml;lgesinin kalkınması i&ccedil;in Euro değil ama Dolar cinsinden yatırılan tutarlar, ger&ccedil;ekten Afrikalı olan projelerle t&uuml;m d&uuml;nyanın işe yaramadığını a&ccedil;ık&ccedil;a g&ouml;rd&uuml;ğ&uuml; kalkınmaya y&ouml;nelik yabancı yardımlarını birbirine karıştırmaktadır.</p> <p>&ndash; &laquo; Daha sağlam uluslararası teminatların getirilmesi &raquo; ile ilgili olarak, Biarritz&rsquo;daki G7 zirvesinin konusunun eşitsizliklerle m&uuml;cadele g&ouml;revi olacağını duyurdu. Onun i&ccedil;in ger&ccedil;ekte Batının, Rusya ve &Ccedil;in dahil d&uuml;nyanın geri kalanı &uuml;zerindeki liderliğini biraz daha fazla vurgulamak s&ouml;z konusuydu. Bu ama&ccedil;la &laquo; d&uuml;nyadaki dengeleri bir zengin &uuml;lkeler kul&uuml;b&uuml;n&uuml;n tek başına belirleme d&ouml;neminin uzun zamandan beri aşıldığını &raquo; s&ouml;yledi ve bir sonraki Genel Kurul &ouml;n&uuml;nde b&uuml;y&uuml;k Batılı &uuml;lkeler tarafından alınan kararlara ilişkin bir rapor sunma s&ouml;z&uuml;n&uuml; verdi. Hatta BM&rsquo;nin eşitsizliklere karşı m&uuml;cadelesinde &laquo; G7&rsquo;nin başat g&uuml;&ccedil; olması gerektiğini &raquo; a&ccedil;ıkladı.</p> <p>Sırası geldiğinde k&uuml;rs&uuml;ye &ccedil;ıkan İran Cumhurbaşkanı Şeyh Hasan Ruhani ise, Beyaz Saray&rsquo;ın uluslararası hukuk ilkelerini nasıl &ccedil;iğnediğini tek tek ayrıntılarıyla tanımladı.&nbsp;</p> <p>5+1 Anlaşmasının (JCPoA), &ccedil;ok sayıda kuruma onu destekleme &ccedil;ağrısında bulunan (2231 sayılı Karar) G&uuml;venlik Konseyi tarafından onaylandığını anımsattı. Ardından Donald Trump&rsquo;ın ABD&rsquo;sinin, &ouml;ncelinin imzasını ve devletin s&uuml;rekliliği ilkesini &ccedil;iğneyerek bundan geri &ccedil;ekildiğini s&ouml;yledi. AIEA&rsquo;nın (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı&rsquo;nın İngilizce kısaltması &ndash;&ccedil;.n.) birbirini izleyen 12 raporunun da ortaya koyduğu gibi İran&rsquo;ın y&uuml;k&uuml;ml&uuml;l&uuml;klerine uyduğunun ve uymayı s&uuml;rd&uuml;rd&uuml;ğ&uuml;n&uuml;n altını &ccedil;izdi. Başkan Trump&rsquo;ın BM kararına uyulmaması &ccedil;ağrısını ve buna uyanlara y&ouml;nelik tehditlerini şiddetle kınadı.</p> <p>S&ouml;zlerine bazı ger&ccedil;ekleri anımsatarak son verdi; uzun zamandan beri ABD&rsquo;nin U d&ouml;n&uuml;şlerinin hukukun mantığına değil ama gizli &ccedil;ıkarlarına yanıt verdiğinin altını &ccedil;izmenin yollarından biriydi bu: İran, ABD&rsquo;den &ouml;nce (o d&ouml;nem onları destekleyen) Saddam H&uuml;seyin, Talibanlar ve IŞİD ile savaşmıştır.</p> <p><strong>Sergey Lavrov Batı sonrası d&uuml;nyasını sunuyor</strong></p> <p>ABD&rsquo;ye değil ama Donald Trump&rsquo;a karşı olmak ya da olmamak şeklinde gelişen bu tartışma iki temel gerek&ccedil;e &ccedil;evresinde şekilleniyordu:</p> <p>&ndash; Beyaz Saray, uluslararası mali se&ccedil;kinlere &ccedil;ok kar ettiren sistemi ortadan kaldırmaktadır (Macron).</p> <p>&ndash; Beyaz Saray, artık Uluslararası Hukuka uyuyormuş gibi yapmaya bile gerek duymamaktadır (Ruhani).</p> <p>Rus Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov&rsquo;a g&ouml;re bu tartışma &ccedil;ok daha derin olan bir sorunu gizlemektedir. Bunu &laquo; bir yandan k&uuml;resel d&uuml;zenin &ccedil;ok merkezli ilkelerinin (&hellip;) halkların egemenliklerini ve kendi ulusal, k&uuml;lt&uuml;rel ve dinsel kimlikleriyle uyumlu kalkınma modellerini koruma &ouml;zleminin g&uuml;&ccedil;lendiğine tanık oluyoruz. Diğer yandan, bir&ccedil;ok Batılı devletin kendi kendine ilan ettikleri &laquo; d&uuml;nya lideri &raquo; stat&uuml;s&uuml;n&uuml; muhafaza etme ve geri d&ouml;nd&uuml;r&uuml;lemez &ccedil;ok kutupluluğun kurulması hedefli s&uuml;reci yavaşlatma arzusunu g&ouml;r&uuml;yoruz &raquo; diye ortaya koydu&nbsp;</p> <p>Buradan itibaren Moskova i&ccedil;in artık Başkan Trump&rsquo;ın ve hatta ABD&rsquo;nin değil ama genel anlamıyla Batılıların sorumlu tutulması s&ouml;z konusuydu. Sergey Lavrov işi M&uuml;nih Anlaşması (1938) ile paralellik kurmaya kadar g&ouml;t&uuml;rd&uuml;. O d&ouml;nem Fransa ve Birleşik Krallık, Almanya ve İtalya ile ittifak yapmışlardı. Ger&ccedil;i bu olaylar bug&uuml;n Batı Avrupa&rsquo;da Nazilerin zorlamaları karşısında bir Fransız-İngiliz al&ccedil;aklığı olarak değerlendirilmektedir ama Rusların hatırasında İkinci D&uuml;nya Savaşının patlak vermesine neden olacak d&ouml;n&uuml;m noktası olarak kazılıdır. Batı Avrupalı tarih&ccedil;iler bu kararı kimin aldığını ve bu hareketi kimin izlediğini ortaya &ccedil;ıkarma arayışında iken, Rus tarih&ccedil;iler burada tek bir şey g&ouml;rmektedir: Batı Avrupalıların hi&ccedil;biri sorumluluklarını &uuml;stlenmemiştir.</p> <p>Eleştirisini daha da yaygınlaştıran Sergey Lavrov sadece uluslararası hukuka değil ama uluslararası kurumlara y&ouml;nelik saldırıları da kınadı. Batılıların halkların iradesine karşın onları askeri ittifaklara girmeye zorladığını ve kendi ortaklarını kendi se&ccedil;tiğini iddia eden bazı devletleri tehdit ettiği g&ouml;zleminde bulundu. Jeffrey Feltman olayına atıfta bulunarak, BM y&ouml;netimini ele ge&ccedil;irme, ona &uuml;ye devletlere tanınan rol&uuml; oynatma ve son olarak bu &uuml;lkeleri y&ouml;nlendirmek &uuml;zere genel sekreterliğin kullanılması girişimlerini kınadı.</p> <p>&Ouml;rnek olarak ABD&rsquo;nin K&uuml;ba&rsquo;ya y&ouml;nelik elli yıl s&uuml;ren ambargosunun işe yaramadığını anımsatarak, bu girişimlerin umutsuzca olduğunun altını &ccedil;izdi. İngilizlerin &laquo; b&uuml;y&uuml;k olasılıkla &raquo; s&ouml;ylemi &uuml;zerinden yargılanmadan karar verme ve mahkum etme iradesini kınadı.</p> <p>Sergey Lavrov konuşmasını Batılıların t&uuml;m d&uuml;zensizliklerinin, d&uuml;nyanın geri kalanının işbirliği ve kalkınmasını engellemediğinin altını &ccedil;izerek tamamladı. 2016 yılında Valdai Kul&uuml;b&uuml; toplantısında Devlet Başkanı Putin tarafından Devlet Başkanı Xi&rsquo;nin &laquo; Kuşak ve Yol &raquo;&rsquo;unu tamamlamak i&ccedil;in dile getirilen &laquo; Genişletilmiş Avrasya Ortaklığı &raquo;nı anımsattı. Başlangı&ccedil;ta &Ccedil;in tarafından sıcak bir şekilde karşılanan bu geniş kapsamlı girişim, artık Ortak G&uuml;venlik Anlaşması &Ouml;rg&uuml;t&uuml;, Avrasya Ekonomik Birliği, Bağımsız Devletler Topluluğu, BRİCS devletleri ve Şanghay İşbirliği &Ouml;rg&uuml;t&uuml; tarafından da desteklenmektedir. Avustralya, Japonya ve Avrupa Birliği&rsquo;nin karşı &ouml;nerileri &ouml;l&uuml; doğmuşlardır.</p> <p>Batılı yetkililerin projelerini &ouml;nceden duyurup onları tartışma geleneği varken, Rus diplomatlar ancak uygulamaya konulduklarında ve ger&ccedil;ekleştirileceklerinden emin olduklarında bunlardan s&ouml;z etmektedirler.</p> <p>Kısacası İngiliz milletvekili Halford J. Mackinder tarafından tasarlanan ve ABD&rsquo;nin Ulusal G&uuml;venlik Danışmanı Zbigniew Brzeziński tarafından kamuoyuna a&ccedil;ıklanan Rusya ve &Ccedil;in&rsquo;in &ccedil;evrelenmesi stratejisi başarısız olmuştur. D&uuml;nyanın &ccedil;ekim merkezi, Batı&rsquo;ya karşı değil ama onların hataları y&uuml;z&uuml;nden Doğu&rsquo;ya doğru kaymaktadır&nbsp;</p> <p>Bu analizlerden ilk pratik sonu&ccedil;lara ulaşan Suriye Başbakan Yardımcısı Velid el-Muallim ertesi g&uuml;n Genel Kurul k&uuml;rs&uuml;s&uuml;nden ABD, Fransız ve T&uuml;rk işgal g&uuml;&ccedil;lerinin derhal geri &ccedil;ekilmesini şart koştu&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>Thierry Meyssan</strong></p> <p><strong>&Ccedil;eviri: Osman Soysal</strong></p> <p><a href="http://ozguruniversite.org">www.ozguruniversite.org</a></p> <p>&nbsp;</p>